ЮЛІЙ ГАРЦЫЯ МАРЦІН C.M.F.

Пераклад з італьянскай мовы - кс. Яна Занеўскага
Рэдагаванне пераклада - філолаг Наталля Цыбульская.
Прапануем Вашай увазе кнігу. Працяг будзе.

I. КАСЦЁЛ - НОВЫ НАРОД БОЖЫ
1. КАСЦЁЛ - НОВЫ НАРОД БОЖЫ
2. ПАХОДЖАННЕ: ВОЛЯ БОЖАЯ
3. ДАЛУЧЭННЕ ДА НАРОДА БОЖАГА НАДАЕ НОВЫ СТАТУТ
4. УСЕАГУЛЬНАСЦЬ
II. КАСЦЁЛ ПА СВАЁЙ ПРЫРОДЗЕ З'ЯЎЛЯЕЦЦА МІСІЯНЕРСКІМ
1. НОВАЯ МІСІЯНЕРСКАЯ СВЯДОМАСЦЬ АБО ЧУЛАСЦЬ КАСЦЁЛА
2. ЗНАЧЭННЕ ТЭРМІНА "МІСІЯНЕРСКІ" У КАН. 781
3. ВЫРАТАВАЛЬНАЯ МІСІЯ
4. ЕВАНГЕЛІЗАЦІЯ - АСНОЎНЫ АБАВЯЗАК
5. РОЗНЫЯ ФОРМЫ І МЕТАДЫ ДЗЕЙНАСЦІ

I. НОВАЯ  ПАСТАНОЎКА  ПРАДМЕТА І АСНОЎНЫЯ  ВЫКАРЫСТАНЫЯ  КРЫТЭРЫі
1. КРЫТЭРЫі  АДАПТАЦЫІ  ДАКТРЫНЫ  ЭКУМЕНІЧНАГА  ДРУГОГА ВАТЫКАНСКАГА  САБОРУ
А. КОДЭКС з 1917 г.
Б. РАЗДЗЕЛ  "De actione Ecclesiae missionali"
В. НАТХНЯЛЬНЫЯ   ПРЫНЦЫПЫ
2. ЗБЛІЖЭННЕ І АСІМІЛЯЦЫЯ З АГУЛЬНЫМ ПРАВАМ
3. МЕСЦАЗНАХОДЖАННЕ  МІСІЯНЕРСКАГА ПРАВА
4. МІСІЯНЕРСКІ   СЛОЎНІК

II. ХАРАКТЭРНЫЯ УЛАСЦІВАСЦІ НОРМАЎ АБ МІСІЯХ
1. НАДЗВЫЧАЙНАСЦЬ  АКАЛІЧНАСЦЕЙ
2. НЕПАСРЭДНАСЦЬ
А. АДЗІНКА ЎЛАДЫ
Б. ДЗЕЙСНАСЦЬ  УЛАДЫ
3. ГІБКАСЦЬ
4. ПРАГНАЗАВАННЕ

I. КАСЦЁЛ - НОВЫ НАРОД БОЖЫ
Як ужо было сказана, Кодэкс Кананічнага Права (ККП) прымае вучэнне Другога Ватыканскага Сабору аб Касцёле і ўяўляе яе як Народ Божы, як Зносіны, як Цела Хрыстова, бо ён "павінен праводзіць выратавальную місію, давераную яму". Гэта ўяўляе сабой новаўвядзенне Кодэкса (1) , іншымі словамі, маецца, першым чынам, паняцце Касцёла, як Народа Божага, з боку кананічнага заканадаўства, якое ўключае ў сябе таксама і місію Касцёла. Сапраўды, касцельнае заканадаўства на працягу стагоддзяў рэфармавалася, каб дасканала адпавядаць яе місіі. Таму навізна дзейснага заканадаўства датычыцца і самой прыроды Касцёла як Народа Божага, і яго місіі. З іншага боку, паказанае новаўвядзенне пераклікаецца з папярэднім заканадаўствам, дазваляючы ўбачыць, якім чынам у ім быў зразумелы Касцёл і яго місія.

1. КАСЦЁЛ - НОВЫ НАРОД БОЖЫ
Паняцце аб Касцёле як аб Народзе Божым, несумненна, новае для кананічнага заканадаўства, але важнасць яго заключаецца ў змесце, якое яно нясе або нават сцвярджае. Гэтае паняцце атрымала сваё азначэнне ў Кодэксе. На дадзены момант прапаноўваецца разглядзець два аспекты. Першы датычыцца навізны прадмета, другі - уяўлення аб Касцёле.
Дастаткова азнаёміцца з Другой Кнігай ККП, пад загалоўкам: De Populo Dei (Аб Народзе Божым), і мы ўбачым, што ёй адпавядае другі раздзел Дагматычнай канстытуцыі пра Касцёл Lumen gentium, прынятай на Саборы.
Гэты загаловак уяўляе сабой новаўвядзенне ў адносінах да Заканадаўства 1917 года, другая Кніга якога была азагалоўлена De Personis. З аднаго загалоўка ўжо можна вывесці выснову, што дамінуючая або пераважная канцэпцыя інфарматарскага паняцця ў дзвюх кнігах розная. У новым заканадаўстве вылучаны сацыяльна-супольны аспект, гэта значыць зносінаў і цела, тады як у старым - аспект індывідуальны. Канцэпцыя, якая ляжыць у аснове паняцця Народа Божага, ёсць прыналежнасць і ўключэнне асобнага чалавека ў грамадства, тым самым яна супрацьлеглая індывідуалізму. Аб гэтым гаворыцца ў п. 9 той жа дагматычнай пастановы: "Але Бог рачыў асвячаць і ратаваць людзей не па асобнасці, без узаемнай сувязі, а зрабіць іх народам, які прызнаваў бы Яго ў ісціне і свята служыў Яму". У Кодэксе 1917 года гэта канцэпцыя не была прадстаўлена досыць ясна, бо асноўны акцэнт ставіўся не на жыццё Касцёла (2) , а на азначэнне яго як юрыдычнай асобы. Такая няпростая змена перспектывы, якая адбылася дзякуючы прынцыпам і нормам, усталяваным Другім Ватыканскім Саборам, не была пазбаўлена сваіх цяжкасцей, вынікаўшых хутчэй не з новага, а са старога заканадаўства - De Personis - якое павінна было быць захавана, дапоўнена або зменена. Гэта пацвярджае і дыскусія, якая развярнулася вакол самога загалоўка, у якой супастаўляліся паняцці асоба і структура, паколькі абодва яны былі палічаныя недастатковымі для стварэння глабальнага і арганічнага падання аб Другой Кнізе (3) .
Гэта перспектыва азначала, канешне ж, неабходнасць занясення змен у структуру і ва ўтрыманне, што спараджала нямала спрэчных пытанняў, рашэнне якіх не ўяўлялася простай справай. Тады была разгледжана магчымасць сістэматычнага парадкавання схемы, пакінуўшы часова ўбаку пытанне аб загалоўку і прыняўшы за аснову паняцце Christifideles (Вернікі [у Хрыста]), якое адрозніваецца ад паняцця "асоба" сваім багаслоўскім характарам, тады як апошняе з'яўляецца хутчэй юрыдычным і мае прамое стаўленне да юрыдычнага падзелу на асоб наогул (De personis in genere) і юрыдычных асоб (De personis iuridicis). Паняцце асобы ў заканадаўстве ад 1917 года належала да прыватнай вобласці, да прыватнага права, і было прызнана неадпаведным структуры Касцёла, прадстаўленага у схеме "De Populo Dei" (Аб Народзе Божым), а таму перанесена ў Першую Кнігу. Паняцце ж Christifideles (Вернікі [у Хрыста]), становіцца асновай і стрыжнем азначэння Народа Божага, уключаючага ў сябе ўсіх ахрышчаных. Выражанае ў такой форме, яно не адносіцца выключна да католікаў (4) . Паняцце гэта вызначаецца ў кан. 204, § 1: "Вернікі - гэта асобы, якія, злучыўшыся з Хрыстом праз хрост, складаюць народ Божы, дзякуючы чаму яны па-свойму становяцца ўдзельнікамі святарскага, прароцкага і царскага служэння Хрысту і заклікаюцца - у адпаведнасці з становішчам кожнага з іх - да ажыццяўлення той місіі, якую Бог даверыў Касцёлу выконваць у свеце".

2. ПАХОДЖАННЕ: ВОЛЯ БОЖАЯ
Касцёл як Народ існуе па Божым прызванні. Другі Ватыканскі Сабор сцвярджае: "Вернікаў жа ў Хрыста вырашыў Ён прыклікаць у Святы Касцёл, Які, правобразна абвешчаны ўжо ад пачатку свету, цудоўна падрыхтаваны ў гісторыі народа Ізраільскага і ў Старым запавеце, апошнім часам заснаваны, з'явіўся праз спасланне Духа Святога, і будзе завершаны ў славе ў канцы стагоддзяў" (5) .
Такім чынам, гаворка ідзе аб новым народзе, бо ён успадкоўвае ранейшаму, як відавочна "старому", які з'явіўся яго правобразам. Характар і паходжанне гэтага новага народа звышнатуральныя. І гэта так, бо яго паходжанне не чалавечае, а боскае. Ініцыятыва зыходзіць ад самога Бога, што з'яўляецца цалкам відавочным у любым сэнсе, Які заклікае ўсіх людзей стаць часткай Касцёла, бо, як сцвярджаецца ў кан. 748, §1 "усе людзі абавязаны шукаць ісціну ў рэчах, якія датычацца Бога і Касцёла Яго, і, спазнаўшы яго,..." (6) .
Існуе дзве формы праявы гэтай Божай волі. Першая закладзена ў чалавечай прыродзе, у свядомасці чалавека, дзякуючы чаму ён схільны шукаць ісціну аб сабе самім, аб сваім будучым, аб сэнсе жыцця, аб сваёй канчатковай мэце, як яе называе кан. 795. Другая ўяўляе сабой пропаведзь Касцёла, які абавязаны прапаведаваць і не можа ўхіліцца ад гэтага абавязку (кан. 747, §1). У гэтым ёсць місія, "якую Бог даверыў Касцёлу," (кан. 204, §1). Гэта і ёсць уласна прадмет місіі, які мы ў дальнейшым разгледзім больш паглыблена.
Пазнанне боскай волі ў тым, што датычыцца яе таямніцы і Касцёла, прыводзіць да ўзнікнення асабістай адказнасці. Гаворка ідзе не аб юрыдычных, а аб маральных абавязках, бо веданне не накладае ланцугоў і не стварае ніякіх узаемаадносін падпарадкаванасці і перавагі; такія абавязкі не могуць спаганяцца супраць чыёй-небудзь волі. Але далучэнне да гэтага Народа свабоднае, а значыць, ні адзін чалавек не можа прымушаць другога да здзяйснення падобнага акту. Хоць, паводле боскага закона, на чалавека і накладзеныя вызначаныя абавязкі, заўсёды пры гэтым неабходна паважаць яго сумленне і волю (кан. 748, §2; 787, § 2). З іншага боку, чалавеку павінна быць прадстаўлена магчымасць дасягнуць гэтай мэты.

3. ДАЛУЧЭННЕ ДА НАРОДА БОЖАГА НАДАЕ НОВЫ СТАТУТ
Касцёл як Народ не асноўваецца ні на чалавечай прыродзе, ні на нейкай асобнай расе, народзе або нацыі, але існуе па волі Божай. Як і народ Божы, ён мае вытокі і мэты, якія не зыходзяць ад чалавека, прызванага ўсё ж садзейнічаць выкананню боскіх распачынанняў.
Касцёл, будучы Народам Божым, складаецца з усіх хрышчаных, гэта значыць, ён складзены з усіх тых, хто з'яднаўся з Хрыстом праз сакрамэнт Хросту. Гэта азначае, што два гэтыя элементы непадзельныя, што, па-першае, "яднанне з Хрыстом і далучэнне да членаў Касцёла, сведчыць аб тым, што два элементы не могуць існаваць асобна адзін ад другога. Яднанне з Хрыстом прыналежыць хутчэй да вобласці Божаму дару - ласцы, тады як далучэнне да Касцёла адлюстроўвае па сутнасці сваёй юрыдычны аспект" (7) , і што той, хто не атрымаў сакрамэнт Хросту, не належыць да гэтага народа, не з'яўляецца членам Цела Хрыстова, гэта значыць не злучаны з Хрыстом. Дадзенае яднанне ёсць першаснае следства сакрамэнта Хросту. Гэта азначае, што:
- прыналежнасць да гэтага народа не абумоўленая фактам нараджэння ці прыродай (як у выпадку з грамадзянскім станам), але дасягаецца праз сакрамэнт Хросту, які таму мянуецца асноўным сакрамэнтам.
- таму далучэнне да Касцёла з'яўляецца актам вольнай волі, не з'яўляючыся прыроднай неабходнасцю. З прычыны гэтага Касцёл нязменна паважае індывідуальную і асабістую волю і заяўляе, што менавіта чалавек як асоба павінен супрацоўнічаць з Божай воляй, роўна як і тое, што ніхто не можа быць прымушаны да ўваходжання ў Касцёл (8).
З усяго сказанага вынікае, што сакрамэнт Хросту надае чалавеку новы статут і грамадзянства, адрознае ад атрыманага пры нараджэнні. Сапраўды, як сцвярджае кан. 849, пасродкам гэтага сакрамэнта "людзі вызваляюцца ад грахоў, адраджаюцца ў якасці сыноў Божых і, непазбыўным вобразам прыпадобненыя Хрысту, далучаюцца да Касцёла"(9) . Самыя словы, выкарыстаныя пры азначэнні, не пакідаюць ніякага сумнення адносна сэнсу сказанага. Быць адроджаным азначае быць народжаным зноўку, атрымаць новае жыццё. Менавіта тое жыццё, якое Хрыстос паведамляе членам Свайго цела (10). Такім чынам, той, хто з'яднаўся з Хрыстом, набывае новы статут: становіцца сынам Божым. Пасродкам сакрамэнта Хросту чалавек вызваляецца ад граху, знака яго ранейшага быцця. Падобная змена найболей прыкметна пры хросце дарослых, якое часцей за ўсё адбываецца ў місіях, чым у дыяцэзіях, якія ўжо цалкам склаліся. Пераход ад ранейшага стану да становішча хрышчанага і члена Царквы як бачнага грамадства складае прадмет увагі Заканадаўцы, які, як далей будзе відаць, даў неабходныя ўказанні па гэтым пытанні.
Сакрамэнт Хросту мае таксама і сацыяльнае вымярэнне, гэта значыць яно дае чалавеку новае грамадзянства. І на самой справе, хрышчаныя належаць да Народа Божага нараўне з прыналежнасцю да грамадзянскага грамадства і сваёй нацыі. Паміж гэтымі відамі грамадзянства не павінна быць супярэчнасцяў, больш таго, яны павінны дапаўняць адзін аднаго. Сапраўды, вернікі, і ў самім вобразе іх дзеянняў, абавязаныя заўсёды захоўваць зносіны з Касцёлам (кан. 209, §1), якія накладаюць абавязак захавання сувязі веры, сакрамэнтаў і касцельнага заканадаўства (кан. 205). Таму зносіны вернікаў з іншымі людзьмі характарызуюцца гэтай новай рэчаіснасцю, што патрабуе ад вернікаў паводзіць сябе адпаведным чынам у ажыццяўленні сваіх грамадзянскіх правоў і абавязкаў.
Быць хрысціянінам азначае таксама старанна спрыяць змене і ажыўленню часавых рэалій паводле евангельскіх прынцыпаў. Гэты абавязак мае дачыненне да вобласці палітыкі, эканомікі, правасуддзя, маральных і сацыяльных праблем, сродкаў масавай інфармацыі (11). І у любым выпадку, вернікі абавязаныя самім сваім жыццём паказваць прыклад евангельскай святасці (кан. 210).

4. УСЕАГУЛЬНАСЦЬ
Кодэкс вызначае гэты Касцёл як каталіцкі (кан. 204 § 2), гэта значыць сусветны або ўсеагульны. Гэтая ўласцівасць усеагульнасці ў процівагу асобнасці праходзіць праз усё заканадаўства, прысутнічаючы, напрыклад, у законах, азначэннях улады, структур і т.п. Але ў значэнні, якое нас цікавіць, сутнасць гэтай ідэі перадаецца словазлучэннем "Народ Божы".
Як ужо згадвалася, усе людзі абавязаныя спазнаваць ісціну аб Касцёле і па Боскім законе пакліканыя да ўваходжання ў яе (кан. 748, § 1), гэта значыць, усе яны прызваныя ўдзельнічаць у Касцёле, які Другі Ватыканскі Сабор мянуе "новым Народам Божым", "новым Ізраілем" (12) . Гэты Народ быў створаны Хрыстом пасродкам новага саюза, новага Запавету ў Яго Крыві (не праз абразанне), каб ён быў зліты разам не па целе, але ў Духу. Далучэнне да гэтага новага Народа адбываецца праз хрост. Гэта значыць, усе хрышчаныя складаюць гэты Народ. Тым самым пераадоленыя прынцыпы прыналежнасці да старажытнага Ізраілю, гэта значыць Стары запавет і нараджэнне або паходжанне.
Значыць, Касцёл, як бачная супольнасць, мае не чалавечае паходжанне і канчатковую мэту, не зыходную ад чалавека, які, аднак, пакліканы да яго дасягнення. Такім чынам, Касцёл пераўзыходзіць любы народ, бо ўсе яны заснаваныя на прынцыпах абмежаваных і адасобленых, якія шукаюць адрозненняў і ствараюць падзелы.
Увасабленне гэтага адзінства прадстаўлена ў Кодэксе ў выяве зносін і Цела. Народ гэты ёсць Цела Хрыстова, якое, хоць і не з'яўляецца фізічным целам, усё ж мае сваю вонкавую праяву дзякуючы сувязі спавядання веры, сакрамэнтаў і касцёльнага заканадаўства. У гэтым Целе адзінства і сусветнасць узаемна дапаўняюць адзін аднаго.
Вышэйназваныя сувязі служаць у поўнай меры выразам таго выратавання, да якога прызваныя ўсе людзі. Адзінства і ўсеагульнасць Касцёла неаддзельныя ад поўнага выратавання, бо яно здабываецца толькі ў Целе Хрыстовым, якім з'яўляецца Касцёл. Усе іншыя формы выражэння недасканалыя і не адлюстроўваюць адзінствы. Гэты бок Касцёла супадае з яго місіяй паводле азначэння, дадзенага Другім Ватыканскім Саборам: "па цудоўнай пастанове пасланы да народаў, каб быць яму "усеагульным сакрамэнтам выратавання", у сілу ўнутранага патрабавання сваёй кафалічнасці, падпарадкоўваючыся даручэнню Свайго Заснавальніка, імкнецца абвяшчаць Евангелле ўсім людзям" (13).
Збаўленне ўніверсальнае і ўсеагульнае, гэта значыць звернутае да ўсіх людзей. Касцёл Хрыстовы атрымаў ўсе сродкі, неабходныя для дасягнення бачнага грамадскага саюза (адзінства); Хрыстос ёсць пачатак адзінства і супакою, Касцёл - бачны сакрамэнт гэтага выратавальнага адзінства, гэтай усеагульнай місіі (14).

1. НОВАЯ МІСІЯНЕРСКАЯ СВЯДОМАСЦЬ АБО ЧУЛАСЦЬ КАСЦЁЛА
Папа Ян Павел II адзначыў, што ў перыяд пасля Другога Ватыканскага Сабору ў Касцёле "выспела больш жывое ўсведамленне сваёй місіянерскай прыроды"(15). Дакументы царкоўнага Вучэння за апошнія дзесяцігоддзі, як на сусветным, так і на асобным узроўні, дазваляюць нам упэўніцца ў тым, што сярод веравучыцельскіх сцвярджэнняў экуменічнага Другога Ватыканскага Сабору найбольш укаранёным у хрысціянскім Народзе з'яўляецца як раз тое, якое абвяшчае, што Касцёл па сваёй прыродзе з'яўляецца місіянерскім (16) . Але, каб дакладна ўсвядоміць усю яго значнасць, карысна ўспомніць у сувязі з гэтым, што Другі Ватыканскі Сабор цалкам выразна пастанавіў, што місія Касцёла ёсць адна і тая жа заўсёды і ўсюды, хоць яна па акалічнасцях і ажыццяўляецца ў розных формах (17).
Саборнае вучэнне дало вялікі імпульс місіі Касцёла не толькі дзякуючы таму, што значна павялічыўся лік новых асобных Касцёлаў, але перш за ўсё ў тым, што "цяпер сцвярджаецца новая свядомасць: і, такім чынам, місіянерства закранае непасрэдна ўсіх хрысціян, усе дыяцэзіі і парафіі, усе касцёльныя ўстановы і асацыяцыі" (18). Аднак, нараўне з гэтымі плёнамі, было адзначана паступовае запаволенне развіцця місіянерскай дзейнасці і місій ad gentes, абумоўленае перш за ўсё некаторымі вучэннямі, калі і не супярэчнымі, то па меншай меры мала ўзгодненымі з вучэннем Касцёла (19).
Сучаснае кананічнае заканадаўства засвоіла гэтае веравучэнне ў некалькі этапаў. Кан. 781, які адкрывае Раздзел "Місіянерская дзейнасць Касцёла" сцвярджае, што "Касцёл па сваёй прыродзе з'яўляецца місіянерскім" (20). Гэтыя словы знаходзяць сваё пацверджанне ў кан. 204, § 1 "ажыццяўленню той місіі, якую Бог даверыў Касцёлу выконваць у свеце". Паміж дзвюма гэтымі канонамі маецца адпаведнасць, хай не даслоўная, але прынамсі паміж элементамі, якія яе складаюць, як далей можна будзе ўбачыць. Іх значнасць у Кодэксе ўяўляецца рознай. І на самай справе, кан. 781 быў занесены ўжо толькі ў схему 1980 г., як кан. 736 (21). Як бачна, яго адсутнасць было абумоўлена тым, што асноўныя палажэнні былі ўжо закладзеныя ў схеме Lex Ecclesiae fundamentalis, што рабіла залішнімі любыя паўторы (22). Уключэнне гэтага канону безумоўна абмяркоўвалася, але без суаднясення з зыходнай схемай, і было прызнана мэтазгодным каб, як было зроблена з іншымі Раздзеламі Кодэкса, дадзены Раздзел таксама пачыналася бы з агульнай нормы. Таму яго неабходнасць магла бы аспрэчвацца першым чынам у сувязі з кан. 204, § 1, т.е., ці выявіцца яго адсутнасць і ці будзе яно вызначальным для Раздзела De actione Ecclesiae missionali.

2. ЗНАЧЭННЕ ТЭРМІНА "МІСІЯНЕРСКІ" У КАН. 781
Першае ўказанне праўдзівага значэння прыметніка "місіянерскі" сустракаецца ў тэксце Дэкрэту Ad gentes, 35, першаснай і прамой крыніцы кан. 781. Саборны тэкст двойчы выкарыстае гэтае слова, кожны раз укладваючы ў яго іншае значэнне. У першым выпадку яно выкарыстоўваецца для абазначэння асноўнай місіі Касцёла, у найболей шырокім і агульным сэнсе, а ў другім - аднесена да місіянерскай дзейнасці ў яе вузка-тэхнічным вытлумачэнні, вызначанай як "місіянерская справа ў народаў"(23) . Таму ўяўляецца мэтазгодным, а часам і неабходным, прадставіць некаторыя дадатковыя тлумачэнні адносна выкарыстання і значэння гэтага слова, бо існуе рызыка зблытаць адно значэнне з другім так, што можна будзе звесці ўсеагульную місію Касцёла да місіянерскай дзейнасці або да місій, ці наадварот, звесці на нішто ўсю канкрэтнасць гэтай дзейнасці ўнутры Касцёла (24).
У кан. 781 тэрмін "місіянерскі" выкарыстоўваецца ўсяго адзін раз, адпавядаючы першаму з вышэйапісаных значэнняў, гэта значыць, ужываючыся адзіна па стаўленні да ўсеагульнай місіі Касцёла, а не да місіянерскай дзейнасці або місіяў, з прычыны чаго ён валодае шырокім спектрам. Сцвярджэнне, што Касцёл па сваёй прыродзе з'яўляецца місіянерскім, азначае, што місія істотна для Касцёла, якая не можа быць зразумелая без місіі, і што калі выказаць меркаванне аб адсутнасці місіі, то не было б і Касцёла, "бо ён бярэ свой пачатак, па ўстанаўленню Бога Айца, ад пасланніцтва (missio) Сына і ад пасланніцтва Духа Святога"(25) . У ім місія не можа лічыцца нейкай катэгорыяй або нават важным элементам, але як асноватворным фактарам або прыродай. Такім чынам, місія не з'яўляецца знешняй праявай.
Тое ж вучэнне зацверджана таксама і ў кан. 204, § 1. У словах значна больш зразумелых ён вызначае, што Касцёл, Народ Божы, атрымаў місію, давераную Богам выконваць у свеце, і што гэтая місія ёсць неад'емная частка самога існавання Касцёла. І на самай справе, праз хрост чалавек спалучаецца з Хрыстом і становіцца ўдзельнікам святарскага, прароцкага і царскага служэння Хрыста дзеля ажыццяўлення гэтай місіі. Для вернікаў, Christifideles, місія істотная для самога іх станаўлення такімі, неаддзельная ад становішча хрысціяніна. Таму можна сцвярджаць, што быць хрысціянінам можна толькі ў той меры, у якой з'яўляешся місіянерам (26). Такім чынам, місія не можа ні пад якім выглядам быць вытлумачанай як нешта дадатковае, выпадковае або другараднае, бо паняцце "місія" неаддзельнае ад паняцця "Касцёл".
Місія, паколькі азначае пасланніцтва або даручэнне, мае на ўвазе таго, хто пасылае, і пасланца, на якога такое даручэнне ўскладзена. Касцёл атрымаў місію ад Бога, а не ад людзей. Хрыстос сам даверыў ёй скарб веры, адкрытай ісціны, каб яна несла і абвяшчала Евангелле ўсім народам (27). Значыць, місія Касцёла ўсеагульная і сам Касцёл павінен быць каталіцкім.

3. ВЫРАТАВАЛЬНАЯ МІСІЯ
Касцёл мае боскую місію, а не чалавечую, палітычную або сацыяльную. У гэтым сэнсе варта адзначыць, што ён не імкнецца заняць месца дзяржавы, і нават не атаясамлівае сябе ні з адной дзяржавай. У гэтым ён пераўзыходзіць Ізраіль, старажытны народ Божы, яго тэрытарыяльныя рамкі.
Боскае паходжанне гэтай місіі, як ужо было адзначана, вызначае таксама і ўласна яе прадмет, які ёсць не што іншае як выратаванне Божае. Што ж датычыцца яе суб'ектаў, асоб, то гэта яе паходжанне пацверджанае Кодэксам у азначэнні місіі асобных катэгорый асоб. Так, кан. 225, § 1 сцвярджае, што вернікі прызначаюцца Богам або кан. 835, § 1, які называе Біскупаў распарадчыкамі Божых таямніц. Тое ж гаворыцца і аб прасвітарах (гл. кан. 835, § 2). Усе яны прадстаўляюць Хрыста (кан. 212, § 1), гэта значыць не дзейнічаюць ад свайго імя. Гэтыя два тэксты даюць удакладненне таго, што ініцыятыва зыходзіць ад Бога і што прадмет гэтай місіі таксама з'яўляецца боскім, " Божыя таямніцы", названыя ў кан. 788, § 2 "таямніца выратавання". Адгэтуль выраз "выратавальная місія". Яны былі давераныя Хрыстом Касцёлу і называюцца ў кан. 747, § 1 "fidei depositum... veritatem rivelatam sancte custodiret, ... fideliter annuntiaret atque exponeret, etiam... omnibus gentibus Evangelium praedicandi". Але Божыя таямніцы атаясамляюцца з таямніцай Хрыстовай. З аднаго боку, гэта падразумявае адхіленне ўсяго супярэчнага гэтаму, а з іншай - захаванне пэўнасці зместу. Гэта характэрна для асоб. Місія, якую Касцёл атрымаў, цалкам выразна вызначаная ў Кодэксе як "выратавальная місія". Выраз гэты выкарыстаны толькі ў двух выпадках (кан. 201, § 2; 574, § 2), дзе, па выпадковым супадзенні, азначэнне місіі Інстытутаў [прысвечанага жыцця] падаецца як удзел у місіі Касцёла.
Выратаванне - гэта канцэпцыя багаслоўскага характару і мае на ўвазе папярэдні стан, згубленае і недасканалае (гл. кан. 225, § 1), якое павінна быць адроджана (гл. кан. 208) і спарадкавана. Кодэкс, хоць і не з'яўляецца багаслоўскім трактатам, усё ж асвятляе найзначнейшыя моманты гэтай канцэпцыі. Для азначэння стану згубы і недасканаласці ён карыстаецца паняццем "грэх", таксама багаслоўскага характару, такім чынам, выратаванне - гэта вызваленне ад граху, праўдзівае вызваленне чалавека (кан. 849). Вядома, гаворка ідзе аб вызваленні духоўным, а не матэрыяльным (28), якое знаходзіць сваё выяўленне ва ўсіх сферах яго жыцця. Гэтае боскае выратаванне прадстаўлена як адраджэнне, бо яно стварае новае тварэнне ў Хрысце. Сапраўды, як мы ўжо згадвалі вышэй, хрысціянін павінен паводзіць сябе як новы чалавек, які жыве адпаведна з евангельскім вучэннем (кан. 217), гэта значыць удасканальваць мінучыя справы евангельскім духам (кан. 225, § 2). Гэтае абнаўленне або пераўтварэнне здзяйсняецца Богам пры супрацоўніцтве з чалавекам. У гэтай сувязі Кодэкс паведамляе як аб раскаянні ва ўласных грахах і памылках (кан. 865, § 1; 916; 959), умове, пастаўленай перад чалавекам, каб стаць удзельнікам выратавання, так і аб абавязку вядзення святога жыцця (кан. 210). У гэтым сэнсе варта згадаць, што гаворка ідзе аб боскім, звышнатуральным, вечным выратаванні (кан. 1201, § 2) з ўсімі характэрнымі яму ўласцівасцямі.
Па-першае, гэтае поўнае, вычарпальнае выратаванне (кан. 768, § 1; 747, § 2), дасягальнае няйначай як у паўнаце зносін з Хрыстом, да якой кожны чалавек пакліканы (кан. 794). Гэтая паўната дасягаецца толькі тады, калі таямніца Хрыстова спазнаецца менавіта так, як Ён Сам адкрыў яе, бо толькі ў гэтым выпадку чалавек здольны адчуць сябе глыбока ўзаемапранікнёным з Хрыстом і з Касцёлам (кан. 789). Такім чынам, гэтая паўната становіцца асноўнай задачай місіі Касцёла, бо здабываецца адзіна ў адкрытай ісціне, у тым Евангеллі, што Хрыстос як раз адрознівае: і даручыў Касцёлу (29) . Без гэтага служэння Касцёлу ні адзін чалавек не змог бы адкрыць яго сваімі сіламі (30) .
У гэтым значэнні кан. 206, § 1 сцвярджае, што чалавек спасцігае таямніцу Хрыстову і дасягае Касцёла, "апанаваны" Духам Святым. Гэта азначае таксама, што місія Касцёла не з'яўляецца звычайнай чалавечай справай і не залежыць галоўным чынам ад пастырскіх метадаў, карысць якіх пацвярджаецца ў Кодэксе (ср. кан. 787) адначасова з сцвярджэннем іх адноснасці. Чалавеку ж прадстаўлена воля прыняць або адхіліць выратаванне Божае ў Хрысце (кан. 748).

4. ЕВАНГЕЛІЗАЦІЯ - АСНОЎНЫ АБАВЯЗАК
Хоць людзі могуць і не прымаць евангельскай весткі, што фактычна часта і адбываецца(31), Касцёл, тым не менш, абавязаны несці і абвяшчаць Евангелле, адкрытую ісціну, якая заахвочвае да веры ў Хрыста, як у адзінага Выратавальніка, і ў тое ж самы час прыводзіць да далучэння да Касцёла, Містычнага Цела Хрыстова(32).
Такім чынам, кан. 747, § 1 вытрыманы ва ўладарным тоне, і, значыць, не пакідае выкананне гэтага абавязку на меркаванне кожнага, але цалкам выразна накладае яго ў якасці абавязку "ад нараджэння мае абавязак і права, выкарыстаючы таксама ўласныя сродкі сацыяльных зносін і незалежна ад любой чалавечай улады, прапаведаваць Евангелле ўсім народам". Такім чынам, абвяшчэнне Евангеллі не азначае для Касцёла, Іерархіі і вернікаў - парафіян выбар сярод розных магчымасцей і варыянтаў і не з'яўляецца таксама альтэрнатывай да чалавечага, сацыяльнага і эканамічнага развіцця, хоць і не выключае ўсё вышэйпералічанае (33) . Для Касцёла, як сцвярджае кан. 781, гэта асноўны абавязак, у самім прамым сэнсе гэтага слова, гэта значыць аснова ўсіх абавязкаў і ўсіх правоў (34). Такім чынам, усе вернікі хрысціяне не маюць патрэбы ў атрыманні асобых распараджэнняў па распаўсюджванні Евангеллі ў такой форме і тымі метадамі, якія ім уласцівыя, або інакш, адпаведна іх прававому становішчу ў Касцёле. Гэта азначае, што выкананне гэтага абавязку не патрабуе ніякіх спецыяльных паўнамоцтваў.
Тая жа сітуацыя прадстаўленая і ў кан. 204, § 1 у іншых словах, больш даступных разуменню "спалучаўшыся Хрысту праз хрост..., заклікаюцца - у адпаведнасці з становішчам кожнага - да ажыццяўлення той місіі, якую Бог даверыў Касцёлу...". Сапраўды, усе вернікі (Christifideles omnes) праз хрост далучаныя да Хрыста і да Касцёла. У сілу гэтага далучэння яны зроблены ўдзельнікамі місіі Касцёла. Гэта даказвае, што аснова абавязку кожнага верніка выконваць місію Касцёла, а значыць абвяшчаць Евангелле, мае свой пачатак у спалучэнні Хрысту праз хрост, што падразумявае ўдзел у яго святарскім, прароцкім і царскім служэнні. Стала быць, хрост ёсць аснова абавязку абвяшчаць Евангелле або евангелізацыі. Менавіта ў гэтым і заключаецца праўдзівы сэнс або значэнне выраза "асноўны абавязак" кан. 781, які на першы погляд выглядае не зусім зразумелым. І таму не варта дзівіцца, што ён стаў прадметам некаторых заўваг і тлумачэнняў на саборных паседжаннях. Такая рызыка пастаянна прысутнічае пры паспешным або няўважлівым чытанні кан. 781, які з гэтага пункта погляду не дадае нічога новага да кан. 204, § 1 (35). Як нам ужо прадставілася магчымасць разгледзець, гэта вызначае місію Касцёла ў якасці абавязку ўсяго Народа Божага, Іерархіі і вернікаў-парафіян і ўяўляе сабой відавочны веравучыцельны прагрэс у параўнанні з ранейшым заканадаўствам (36). І, акрамя таго, дапамагае пераадолець абмежаваныя ўяўленні, якія атаясамляюць Касцёл з іерархіяй.
З іншага боку, узмацняючы гэтую фундаментальнасць, неабходна ўлічваць ахоп абавязку і правы абвяшчэння Евангелля. Тут адсутнічаюць рамкі асабістага, тэрытарыяльнага або геаграфічнага характару. Таму абавязак і права вернікаў на абвяшчэнне Евангелля накіраванае на людзей усіх часоў і ўсяго свету (кан. 211). Ні для каго не выключаная магчымасць прыняць евангельскую вестку. З іншага боку, кожны чалавек абавязаны спазнаваць таямніцу Божую і далучацца да Хрыста і да Касцёла, даведаўшыся аб іх з евангельскага прапаведавання (кан. 748, § 1). Такому абавязку адпавядае і права на яе задавальненне, і значыць, усе людзі маюць права падвергнуцца евангелізацыі. Для Касцёла гэта праўдзівы абавязак і ён, калі жадае заставацца ва ўсім верным даручэнню Хрыста, (ср. кан. 747, § 1) "не можа ўтойваць, ні захоўваць для сябе гэтае абнаўленне і багацце, атрыманае ад боскай ласкі, каб быць перададзенаму ўсім людзям"(37). З гэтага вынікае, што права і абавязак вернікаў прадвяшчаць Евангелле не могуць быць аднесеныя толькі да групаў або аб'яднанняў, якія маюць акрэслены прафесійны характар.

5. РОЗНЫЯ ФОРМЫ І МЕТАДЫ ДЗЕЙНАСЦІ
Як ужо згадвалася, Касцёл выконвае сваю місію пасродкам розных спраў, непасрэдна звязаных з людзьмі, у адносінах да якіх яна выконваецца. Кан. 747, § 1 адзначае дзве найбольш істотныя узаемадапаўняльныя справы. Па-першае, вернасць скарбу веры, даверанаму Хрыстом, якую павінен захоўваць кожны хрышчаны ў адносінах да Хрыста і да Касцёла, і па-другое, ажыццяўленне права на абвяшчэнне Евангелля ўсім тым, хто яшчэ не спазнаў Хрыста і яшчэ не ў Касцёле(38).
Менавіта ў гэтым кантэксце кан. 781 сцвярджае, што місіянерская дзейнасць з'яўляецца формай ажыццяўлення адзінай місіі Касцёла і (39), такім чынам, гэтая дзейнасць не можа разглядацца ў Касцёле як пабочная. З іншага боку, ускосным чынам ён сцвярджае, што місія Касцёла не вычэрпваецца місіянерскай дзейнасцю. Тым самым канон разумее наяўнасць іншых відаў дзейнасці, якія выкліканыя не толькі становішчам асоб, на якіх яны накіраваныя, але таксама і акалічнасцямі, у якіх людзі знаходзяцца (40). Зразумела, кананічнае заканадаўства займаецца ў асаблівасці іх прававым становішчам ў адносінах да Касцёла як бачнай супольнасці.
Дадзенай умове адказвае ў поўнай меры кан. 383 аб пастырскіх абавязках дыяцэзыяльнага Біскупа, якога не можа не быць у Касцёле, паколькі менавіта ён з'яўляецца пераемнікам Апосталаў у выкананні даручэння Хрыстова. Гэта даказвае важнасць і значнасць прыведзенага канону ў Кодэксе. Улічваючы, што размова ў ім ідзе аб абавязках першых асоб, адказных за даручэнне Хрыста, гэты канон можа разглядацца як узор ажыццяўлення місіі Касцёла. Складальнікі яго нормы прыдатныя да розных катэгорый асоб, якія знаходзяцца, або могуць знаходзіцца ў асобным Касцёле, даручаным дыяцэзыяльнаму Біскупу. Карысна адзначыць, што кан. 383 (41) улічвае новую сітуацыю дэхрысціянізацыі, якая склалася ў дыяцэзіях старадаўняга паходжання, з прычыны чаго памяншаецца адрозненне паміж імі і місійнымі краінамі. У адпаведнасці з гэтай новай сітуацыяй канон адрознівае наступныя катэгорыі асоб: хрышчаныя, якія знаходзяцца ў цеснай сувязі з каталіцкім Касцёлам, як лацінскага, так і іншага абраду; хрышчаныя, якія адпалі ад касцёльнага жыцця або страцілі веру; хрышчаныя, якія не знаходзяцца ў цеснай сувязі з каталіцкім Касцёлам; няхрышчаныя.
У адносінах да першай катэгорыі асоб Касцёл праяўляе так званую "звычайную або агульную пастырскую апеку" (42). Яна імкнецца дапамагчы вернікам умацаваць іх веру праз вучэнне або спазнанне таямніцы Хрыстовай і зрабіць так, каб іх вера была жывой, відавочнай і дзейснай (кан. 773; 528 § 1), гэта значыць, каб яны маглі вясці святое жыццё паводле евангельскага веравучэння (кан. 210). Гэта вядзе да духоўнага, звышнатуральнага і часовага вымярэння чалавека, такога як сацыяльная справядлівасць і яго адносін з справамі недаўгавечнымі (43). Для выканання гэтай задачы Пастыры павінны абвяшчаць вернікам Евангелле ў самых розных формах: пропаведзі, катэхеза, і т.п. і выкладаць сакрамэнты, як мэту звычайнай пастырскай апекі. Гэты абавязак Пастыраў з'яўляецца правам для вернікаў (кан. 213).
Іншая пастырская методыка практыкуецца ў адносінах да тых, хто адпаў ад касцёльнага жыцця. Кодэкс не даў азначэнні дадзенай пастырскай функцыі (44), бо і Другі Ватыканскі Сабор таксама гэтага не рабіў (45). Аднак няспыннае і ўважлівае вывучэнне сітуацыі дазволіла прыняць рэальныя рамкі, што прывяло да разгляду дадзенага пастырскага дзеяння ў якасці новай евангелізацыі або пера-евангелізацыі. Гэтая ідэя не простая для разумення, бо дапускае ажыццяўленне папярэдняй евангелізацыі (46). Гэтая сітуацыя адрозніваецца ад той, у якой знаходзяцца няхрышчаныя і нявернікі ў Хрыста, паколькі калі першыя пакінулі Хрыста, ужо спазнаўшы Яго, апошнія яшчэ Яго не ведаюць.
У адносінах да хрышчаных, якія не знаходзяцца ў цеснай сувязі з каталіцкім Касцёлам, ажыццяўляецца дзеянне, названае экуменізмам, мэта якога ляжыць у дасягненні адзінства, жаданага Хрыстом пад кіраўніцтвам адзінага Пастыра ў адносінах веры, сакрамэнтаў і касцельнага кіравання (кан. 205). У гэтым руху не ўсе прымаюць непасрэдны ўдзел (ср. кан. 755).
Нарэшце, пастырская дзейнасць, ажыццяўляемая ў адносінах да няхрышчаных і нявернікаў на тых тэрыторыях, дзе Касцёл яшчэ не быў распаўсюджаны, пазначаецца ў Кодэксе як уласна місіянерская дзейнасць або місіі (ср. кан. 790), якая як раз і з'яўляецца прадметам ужо згаданай энцыклікі Redemptoris Missio Папы Яна Паўла II. Варта падкрэсліць, што ў Кодэксе не былі ўсталяваныя дакладныя крытэрыі, згодна якім вызначаныя тэрыторыі могуць быць кваліфікаваныя як місіянерскія тэрыторыі (кан. 790, § 1), паколькі гэта не было палічана неабходным (47). Аднак, падобнае рашэнне можа быць вытлумачана і як паказчык няўпэўненасці, існуючай у той час адносна гэтага пытання, што, безумоўна, не спрыяла яго праясненню, як указана спачатку (48).